RIJKSMONUMENTEN IN OOSTHEM
Easthim heeft vier rijksmonumenten: de Johanneskerk, de toren van deze kerk, de naastgelegen pastorie en het orgel van de voormalige gereformeerde kerk.
De hervormde (PKN) Johanneskerk uit 1860 verving een middeleeuwse voorganger uit de 13e eeuw die ook gewijd was aan Johannes de Doper. De neoclassicistische zaalkerk
met driezijdige koorsluiting en een ingebouwde, gepleisterde toren van drie geledingen met ingesnoerde naaldspits is gebouwd naar een ontwerp van Albert Breunissen Troost. Deze architect ontwierp veel (religieuze) bouwwerken in en rond Sneek. Het dak van de Johanneskerk wordt gedekt door zeldzame, zogeheten Oegstgeesterdakpannen De rondboogvensters worden gescheiden door lisenen (gemetselde verticale uit de muur springende stroken). De consistoriekamer bevindt zich aan de oostzijde. In de toren hangt een mechanisch torenuurwerk (1915). Het gepleisterde interieur wordt gedekt door een tongewelf.
Het orgel uit 1838 is gemaakt door Willem van Gruisen, die zeven kerkorgels bouwde. Het orgel is in 1860 in de nieuwe kerk geplaatst. Enkele jaren later willen de inwoners een grotere kerk. Die komt er dus in 1860, met een ingebouwde toren.
Meer lezen over de Johanneskerk? Ga naar www.protestantsegemeenteoosthemcs.nl/kerken/johannes-kerk-oosthem/
De pastoriewoning dateert van 1866. Net als de kerk werd de pastorie ter vervanging van een ouder exemplaar gebouwd. Architect was H.J. Jaarsma, die het pand ontwierp in ambachtelijktraditionele stijl. Om de bouw mogelijk te maken, leende de kerkvoogdij geld van de rijke palinghandelaar J.A. Visser sr. uit Heeg, een invloedrijke figuur in de omgeving. In 1908 is aan de zuidzijde van de pastorie de serre aangebouwd. ‘De pastorie is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang: vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp; als essentieel en markant onderdeel van een bijzonder geheel (samen met de monumentale kerk) dat cultuurhistorisch en architectuurhistorisch van nationaal belang is; vanwege de situering, in relatie tot de kerk, in het centrum, op een prominente plek in het dorp; vanwege de in grote mate aanwezige architectonische gaafheid, met name van het exterieur; in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de dorpse omgeving’. (Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)
De gereformeerde kerk dateert uit 1897 en heeft een kleine geveltoren. Het kerkje, dat een beetje verscholen aan de Nessenwei staat, is in 2008 verbouwd tot kerkelijk centrum ’t Anker.
Een intiem interieur verwelkomt eenieder met zijn goede akoestiek en het Van Dam-orgel. Dit orgel werd in 1840 gebouwd door Luitjen Jacob van Dam (vierde generatie orgelbouwers) en deed eerder dienst in de doopsgezinde kerk in Heerenveen. In 1900 werd het orgel voor 900 gulden gekocht.
Meer lezen over de geschiedenis van dit kerkje? Ga naar www.protestantsegemeenteoosthemcs.nl/kerken/t-anker-oosthem/
GEBOUWEN IN NIJESYL
Stoomzuivel fabriek “De Hem” 1902-1962
Op 11 mei 1901 werd de oprichtingsakte van de zuivelfabriek door 20 boeren getekend bij W.Wierda in Ijlst. De nieuwe fabriek werd op 2 april 1902 geopend. Het complex kwam aan het vaarwater van de Wimerts in de waterbuurt Nijesyl, aan de kant van IJlst, maar dit wordt meestal tot Oosthem gerekend. In 1962 kwam er een fusie met de “Goede Verwachting” uit Workum. Dat betekende het einde van “De Hem”, want de melk ging voortaan naar Workum. Daarna werden de gebouwen verkocht. Sindsdien waren hier verschillende bedrijven gehuisvest. In 2018 is de voormalige zuivelfabriek afgebroken. De vroegere directeurswoning blijft, als beeldbepalend pand bestaan. Tegenover de directeurswoning zijn nog een rij arbeiderwoningen die vroeger bij de zuivelfabriek hoorden te zien.